GR US

Εμιλ Ζολά: Από την αθλιότητα στην αθανασία

Γράφει η Νανά Παλαιτσάκη

Ορφανός από πατέρα ο Εμίλ Ζολά και μεγαλώνοντας από τα έξι του χρόνια και μετά σ’ ένα άθλιο δωμάτιο με την μητέρα του κατόρθωσε να προκύψει ως εμβληματική μορφή του Νατουραλισμού.

Φίλος του «κολλητός» από το δημοτικό ο Πωλ Σεζάν, (που αργότερα έγινε ένας από τους πιο γνωστούς ζωγράφους παγκόσμια), με τον οποίο μοιραζόντουσαν ένα λιγοστό κολατσιό.

Είναι ν’ αναρωτιέται κανείς αν τ’ αριστουργήματα τέχνης προκύπτουν από τις ανικανοποίητες βασικές ανθρώπινες ανάγκες. Ο Εμίλ Ζολά, μετά τον θάνατο του πατέρα του, πέρασε παιδικά χρόνια που ακυρώνουν κάθε προσδοκία παιδικής ξεγνοιασιάς. Σ’ ένα σκοτεινό δωμάτιο ζούσε με την μητέρα του, καθώς ο πατέρας τους τους άφησε πεθαίνοντας κυριολεκτικά στους «δρόμους» τρώγοντας για εβδομάδες ξερό ψωμί και λάδι.

Εμιλ Ζολά: Από την αθλιότητα στην αθανασία

Ο δημιουργός του «κατηγορώ», ανοιχτή επιστολή που απηύθυνε στον πρόεδρο της Γαλλίας δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα « Aurore»και προκάλεσε «τσουνάμι» πολιτικοκοινωνικών γεγονότων τα οποία και οδήγησαν στην αθώωση του Ντρέιφους, μετά τις αποκαλύψεις του Εμιλ Ζολά και στον διαχωρισμό των εξουσιών εκκλησίας και κράτους.

Οι περισσότεροι μπορεί να τον γνωρίζετε εξαιτίας της ανάμειξής του στην συγκεκριμένη υπόθεση.

«Κατηγορώ»

Κεντρικό πρόσωπο της υπόθεσης ήταν ο εβραϊκής καταγωγής Γάλλος λοχαγός του πυροβολικού Άλφρεντ Ντρέιφους ο οποίος κατηγορήθηκε το 1894 για προδοσία, όταν η Κρατική Υπηρεσία Πληροφοριών της Γαλλίας ανακάλυψε στο καλάθι των αχρήστων του Γερμανού στρατιωτικού ακόλουθου στο Παρίσι ένα ανυπόγραφο απόκομμα μιας επιστολής, η οποία αναφερόταν στην αποστολή μυστικών εγγράφων προς τη Γερμανία και αφορούσαν την άμυνα της χώρας.

Παρά το γεγονός ότι η κατηγορία βασίστηκε σε υποψίες, παρά τις αντιφατικές μαρτυρίες και την έλλειψη στοιχείων, ο Ντρέιφους οδηγήθηκε στο στρατοδικείο και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και πλήρη απομόνωση στην εξορία και συγκεκριμένα στο Νησί του Διαβόλου. Το όνομά του χρησιμοποιήθηκε ως σύμβολο της προδοσίας των Γάλλων Εβραίων.

Όταν η διεύθυνση της Κρατικής Υπηρεσίας Πληροφοριών ανελήφθη από τον ταγματάρχη Ζορζ Πικάρ, αυτός παραδέχτηκε την αθωότητα του Ντρέιφους και κατηγόρησε ως υπεύθυνο της κατασκοπείας τον Ουγγρικής καταγωγής ταγματάρχη Φέρντιναντ Εστερχάζι. Ο τελευταίος είχε γερές πλάτες. Ζήτησε να κριθεί από το Πολεμικό Συμβούλιο επειδή είχε διαβεβαιώσεις για την αθώωσή του. Έτσι κι έγινε. Την ίδια ώρα ο Πικάρ στάλθηκε με δυσμενή μετάθεση στην Τυνησία.

Η αναθεώρηση της δίκης στάθηκε αδύνατη μετά την παραποίηση των αληθινών στοιχείων. Η υπόθεση δίχασε τη χώρα στα δύο.

Οι εξελίξεις ήταν δραματικές καθώς ο όχλος καταδίωξε να λυντσάρει τον Ζολά σε βαθμό που για να σωθεί, δραπέτευσε στην Αγγλία. Στην τελική όμως, η δημόσια επιστολή του είχε ως αποτέλεσμα να γίνει αναθεώρηση της δίκης και να αθωωθεί ο Ντρέιφους.

Αυτό το γεγονός, ακολούθησε μια πολύ σημαντική δομική αλλαγή στο σύστημα καθώς έγινε ο απόλυτος διαχωρισμός των εξουσιών εκκλησίας και κράτους.

Υπόθεση Ντρέιφους

Πρόκειται για μία υπόθεση που συγκλόνισε τον κόσμο και ιδιαίτερα τη Γαλλία, στα τέλη του 19ου αιώνα. Κεντρικό πρόσωπο της υπόθεσης ήταν ο εβραϊκής καταγωγής Γάλλος λοχαγός του πυροβολικού Άλφρεντ Ντρέιφους ο οποίος κατηγορήθηκε το 1894 για προδοσία, όταν η Κρατική Υπηρεσία Πληροφοριών της Γαλλίας ανακάλυψε στο καλάθι των αχρήστων του Γερμανού στρατιωτικού ακόλουθου στο Παρίσι ένα ανυπόγραφο απόκομμα μιας επιστολής, η οποία αναφερόταν στην αποστολή μυστικών εγγράφων προς τη Γερμανία και αφορούσαν την άμυνα της χώρας.

Παρά το γεγονός ότι η κατηγορία βασίστηκε σε υποψίες, παρά τις αντιφατικές μαρτυρίες και την έλλειψη στοιχείων, ο Ντρέιφους οδηγήθηκε στο στρατοδικείο και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και πλήρη απομόνωση στην εξορία και συγκεκριμένα στο Νησί του Διαβόλου. Το όνομά του χρησιμοποιήθηκε ως σύμβολο της προδοσίας των Γάλλων Εβραίων.

Όταν η διεύθυνση της Κρατικής Υπηρεσίας Πληροφοριών ανελήφθη από τον ταγματάρχη Ζορζ Πικάρ, αυτός παραδέχτηκε την αθωότητα του Ντρέιφους και κατηγόρησε ως υπεύθυνο της κατασκοπείας τον Ουγγρικής καταγωγής ταγματάρχη Φέρντιναντ Εστερχάζι. Ο τελευταίος είχε γερές πλάτες. Ζήτησε να κριθεί από το Πολεμικό Συμβούλιο επειδή είχε διαβεβαιώσεις για την αθώωσή του. Έτσι κι έγινε. Την ίδια ώρα ο Πικάρ στάλθηκε με δυσμενή μετάθεση στην Τυνησία.

Η αναθεώρηση της δίκης στάθηκε αδύνατη μετά την παραποίηση των αληθινών στοιχείων. Η υπόθεση δίχασε τη χώρα στα δύο. Πνευματικές προσωπικότητες και Γάλλοι διανοούμενοι τάχθηκαν σθεναρά υπέρ του Ντρέιφους, τη στιγμή που οι πολέμιοί του καταφέρθηκαν ακόμη και εναντίον των υποστηρικτών του, κατηγορώντας τους ως εχθρούς του έθνους. Ανάμεσα στους πρώτους ήταν και ο Εμίλ Ζολά...

Ο Εμίλ Ζολά κατηγορεί...

13 Ιανουαρίου 1898 στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας «L' Aurore» δημοσιεύεται η ανοιχτή επιστολή του Εμίλ Ζολά προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Το περίφημο «κατηγορώ» που έμεινε στην ιστορία ως υπέρτατη πολιτική πράξη υπέρ της δικαιοσύνης.

Εμιλ Ζολά: Από την αθλιότητα στην αθανασία

Ο Ζολά κατηγόρησε το στρατό ότι συγκάλυψε τη λανθασμένη καταδίκη του Ντρέιφους και αθώωσε τον Εστερχάζι με εντολή του Υπουργείου Στρατιωτικών. Το τεύχος τυπώθηκε σε 300.000 αντί των 30.000 αντιτύπων και εξαντλήθηκε.

Το «Κατηγορώ» του Ζολά οδήγησε τη δίκη σε αναψηλάφηση και τον ίδιο στη φυλακή.

Το 1898 κατηγορήθηκε για συκοφαντία και καταδικάστηκε σε έναν χρόνο φυλάκιση. Την ίδια χρονιά προκύπτει ότι ο Ζοζέφ Ανρί, που είχε ανακαλύψει την επιστολή των μυστικών εγγράφων, ήταν στην πραγματικότητα ο συντάκτης της. Λίγο αργότερα παραδέχτηκε την πλαστογράφηση και κατόπιν αυτοκτόνησε. Ο δε Εστερχάζι διέφυγε στο Λονδίνο.

Η υπόθεση οδηγήθηκε στο εφετείο παρά τις αντιδράσεις του Υπουργείου Στρατιωτικών. Ακολούθησαν ταραχές ανάμεσα στους υποστηρικτές και τους πολέμιους του Ντρέιφους που οδήγησαν στην πτώση της κυβέρνησης.

Την αποκάλυψη ακολούθησαν δραματικά γεγονότα, που κατέληξαν όχι απλώς στη δικαίωση του αθώου αλλά και στη μεταρρύθμιση του συστήματος, συμπεριλαμβανομένου του χωρισμού εκκλησίας και κράτους.

Πριν όμως δει αυτή την τελευταία εξέλιξη, ο Εμίλ Ζολά βρέθηκε νεκρός, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1902, στο διαμέρισμά του. Επίσημη αιτία θανάτου ήταν η δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα, ωστόσο υπήρξαν φήμες ότι για το θάνατό του, ευθύνονταν πολιτικοί του αντίπαλοι. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν αποδείχθηκε.

Ο Ντρέιφους θα καταφέρει να σβήσει πλήρως τις αμφιβολίες για την αθωότητα του το 1906 μετά από συνεχείς δικαστικές διαμάχες. Η υπόθεση δεν θα ξεχαστεί.

Το «Kατηγορώ» του Εμίλ Ζολά, μία ανιδιοτελής πράξη και παράλληλα ένα σπουδαίο κείμενο την κρατάει ζωντανή...

  • Κατηγορώ τον αντισυνταγματάρχη Πατύ ντε Κλαμ, γιατί υπήρξε ο σατανικός δράστης της δικαστικής πλάνης...
  • Κατηγορώ τον στρατηγό Μερσιέ γιατί, το λιγότερο από πνευματική ανεπάρκεια, έγινε συνένοχος του μεγαλύτερου ανομήματος του αιώνα...
  • Κατηγορώ τον στρατηγό Μπιγιό, γιατί είχε στα χέρια του αναμφισβήτητες αποδείξεις της αθωότητας του Ντρέιφους και τις έπνιξε...
  • Κατηγορώ τον στρατηγό ντε Μπουαντέφρ και τον στρατηγό Γκονζ, γιατί υπήρξαν συνένοχοι του ίδιου εγκλήματος...
  • Κατηγορώ τον στρατηγό ντε Πελλιέ και τον ταγματάρχη Ραβαρί, γιατί έκαμαν μια εγκληματική προανάκριση, με την πιο τερατώδη μεροληψία...
  • Κατηγορώ τους τρεις γραφολόγους Μπελόμ, Βαρινιάρ και Γουάρ, γιατί συντάξανε ψεύτικες εκθέσεις απατεώνων...
  • Κατηγορώ το υπουργείο Στρατιωτικών και το Επιτελείο, γιατί έκαμαν στις εφημερίδες ιδιαίτερα στην «Αστραπή» και στην «Ηχώ των Παρισίων», μια βδελυρή και απαράδεκτη εκστρατεία για να παραπλανήσουν τη κοινή γνώμη...
  • Κατηγορώ, τέλος, το πρώτο Στρατοδικείο γιατί παραβίασε το δίκαιο...
Εμίλ Ζολά

Τα έργα του πολλά, σημαντικά και μερικά γνωστά σε πάρα πολλούς έως και σήμερα.

Το Τερέν Ρακέν είναι το πρώτο σημαντικό μυθιστόρημά του (1867).

Στην συνέχεια ξεκίνησε μια σειρά έργων με τον τίτλο «Λε Ρουγκόν Μακάρ - Φυσική και κοινωνική ιστορία μιας οικογένειας υπό την Β΄ Αυτοκρατορία», με τα οποία κρίνει την γαλλική κοινωνία.

Το κοινωνικό φαινόμενο του αλκοολισμού περιγράφεται από τον ίδιο με αριστουργηματικό τρόπο στην «Ταβέρνα». Εκεί αναδεικνύει με εξαίσιο τρόπο την εξαθλίωση της εργατικής τάξης.

Εμιλ Ζολά: Από την αθλιότητα στην αθανασία

Η περίφημη Νανά (1880), με τη συμβολική σαν ιερόδουλη διαφθείρει την παριζιάνικη ελίτ, αναδεικνύεται όλη η παρακμή της Γαλλικής Αυτοκρατορίας.

Το Ζερμινάλ (1885) επικεντρώνεται στις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας των ανθρακωρύχων.

Ο Εμίλ Ζολά δημιουργεί δύο τριλογίες: Οι τρεις πόλεις και Τα τέσσερα Ευαγγέλια, με τη δεύτερη να μένει ανολοκλήρωτη. Ωστόσο, τα έργα αυτά τον καθιέρωσαν στο ευρύ κοινό.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ